AKTARMA MERKEZLERİ

                                 AKTARMA MERKEZLERİ

Aktarma kelime anlamıyla “bir taşıttan başka bir taşıta geçme” ya da “bir yolcunun gideceği yere birkaç araç değiştirerek ulaşması” olarak tanımlanmaktadır. “Aktarma merkezi” ise “yolcuların bir ulaşım aracından başka bir ulaşım aracına geçiş yaptıkları mekan”ı ifade etmektedir.

AKTARMA MERKEZLERİ

Kentiçi ulaşımda aktarma merkezi kavramının ortaya çıkışının temel amacı raylı sistem, lastik tekerlekli toplu taşım ve deniz ulaşımı gibi toplu taşıma türleri ile yaya, bisiklet, otomobil gibi bireysel ulaşım türleri arasında entegrasyonun ve organizasyonun sağlanması, yayaların toplu taşıma araçlarına erişiminin en üst düzeyde gerçekleştirilmesi ve bu sayede sürekliliği olan kentiçi ulaşım ağının kurulmasıdır. Bir diğer amaç ise ulaşım sisteminde önceliğin toplu taşıma sistemine verilmek istenmesidir. Aktarma merkezlerinde toplu taşıma araçları belirli zaman aralıklarında buluşmakta ve yolcular toplu taşıma türlerine yönlendirilerek bir ulaşım aracından diğer bir ulaşım aracına geçişi sağlanmaktadır. Bu açıdan bakıldığında aktarma merkezlerinin toplu taşıma sisteminin önemli bileşenlerinden biri olduğu görülmektedir.

MARİON TRANSİT CENTER- AKTARMA MERKEZİ

AKTARMA MERKEZLERİNİN İŞLEVİ

İnsanlara rahat ve konforlu seyahat etme imkanı vermesi amaçlanan aktarma merkezleri iki temel amaca hizmet etmekte olup bunlar erişim ve entegrasyondur. Ulaşımda entegrasyon kavramından ulaşım sistemlerinin birbirlerine seçenek oluşturması yerine birbirini besleyen ve tamamlayan biçimde öngörülmesi ile ulaşımda entegrasyondan bahsedilmektedir. Erişim kavramında ise anlatılmak  istenilen kent içerisinde yaşamını sürdüren genç, yaşlı çocuk engelli gibi farklı kesimlerinde ulaşım imkanlarından max. Düzeyde faydanlanması amaçlanmaktadır.

 

Aktarma merkezinin kent içerisindeki işlevlerini şu şekilde özetleyebiliriz;

  1. Yerel ve bölgesel toplu taşıma sistemlerini birbirine bağlayarak toplu taşıma türleri arasında entegrasyonu (bütünleşmeyi) gerçekleştirmek
  2. Yolculara kaliteli hizmet sunarak toplu taşıma sisteminin imajını güçlendirmek ve taşıma sistemleri içerisinde toplu taşıma sistemini özel taşıma kadar tercih edilir kılmak,
  3. Yolculara toplu taşıma sistemini kullanarak gidecekleri noktaya hızlı, kesintisiz, konforlu, ucuz ve güvenli bir şekilde ulaşabilme imkanı sunmak
  4. Bireysel ulaşım türleri ile toplu taşıma türlerini bütünleştirici uygulamaları gerçekleştirmek,
  5. Ulaşım türleri arasında dengeli bir birliktelik sağlayarak, türlerin birbirine seçenek oluşturmak yerine birbirini besleyecek ve tamamlayacak bir şekilde işlemesine yardımcı olmak,
  6. Farklı taşıma türleri arasında güzergah, zaman tarifeleri ve biletleme-ücretlendirme konularında koordinasyonu gerçekleştirerek toplu taşıma sisteminin kontrolune ve yönetimine yardımcı olmak.

    AKTARMA MERKEZLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

Aktarma merkezlerinin sınıflandırılması

Konuma Göre Aktarma Merkezleri:

Aktarma merkezleri kent içerisinde ye aldıkları konuma göre; Şehir Merkezi Aktarmaları, Alt Merkez Aktarmaları ve Çevre Bölge Aktarmaları olarak sınıflandırılabilir. Çevre Bölge Aktarmaları Park&ride (Park et, devam et) alanları kapsamında değerlendirilmektedir. Genellikle yolcuların, evleri ve toplu taşıma istasyonu arasındaki yolculuklarını özel taşıtları ile gerçekleştirdikleri kentin dış (çeper) bölgelerinde konumlanırlar. Bu bölgelerde araçların park edebileceği boş arazi bulmak daha kolaydır ve kent merkezlerine oranla trafik yoğunluğu düşük olduğu için park alanı hizmetleri daha erişilebilirdir. Bu nedenle çevre bölge aktarma alanlarında yüksek kapasitede park alanları düzenlenebilmektedir.

 

Bu tür aktarma merkezlerine ilerleyen bölümlerde daha detaylı olarak değinilecektir.

 

Ulaşım Sistemi Türüne Göre Aktarma Merkezleri:

Ulaşım sistemine göre aktarma merkezleri tekil ve çoğul sistemler olarak iki başlığa ayrılabilir. Tekil sistemlerde yolcular aynı tür ulaşım sistemleri arasında geçiş yamaktadır. Örneğin metrodan, Hafif raylı sisteme yada karayolundan bir başka karayolu aracına gibi. Çoğul sistemlerde ise yolcular farklı ulaşım sistemleri arasında geçiş yapmaktadır. Örneğin demiryolundan deniz yoluna geçiş yapmak.

Aktarma merkezi

İşlevine Göre Aktarma Merkezleri:

Tekil ve çoğul işlevli aktarma merkezleri olarak iki katagoride incelenebilir. Tek işlevli aktarma merkezinde yolcuların sadece ulaşım türleri arasında geçişinin sağlanması amaçlanırken çoğul işlevli aktarma merkezlerinde sadece aktarma eylemi ile değil aynı zamanda kültürel, ticari, kamusal bir grup başka işlevlerle de karşılaşır.

AKTARMA MERKEZLERİNİN PLANLAMA İLKELERİ

Her tasarım ve mekanın kendine özgü karakter ve yapısı olmasından dolayı her aktarma merkezide kendine özgü planlama ilkeleri bulunması karşın genel olarak aktarma merkezlerinin planlanmasında belirli ilkelerin bulunması gereklidir. Aktarma merkezleri planlanırken aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir;

  1. Aktarma merkezlerinin başlı başına bir varış noktası olarak bulundukları bölgenin ilçe/mahalle merkezleri gibi önemli alanlarında yer alması,
  2. Aktarma merkezlerinin çevresiyle bir bütün şeklinde arazi kullanım kararlarının getirilmesi
  3. Mümkün olduğunca çevreden yaya olarak ulaşımın sağlanması ve aktarma merkezlerinin bünyesinde sosyo-kültürel mekanların bulundurulması
  4. Sadece işlevsel acıdan ve arazi kullanım açısından değil mimari açıdanda aktarma merkezlerinin çevresi ile bir bütünlük arz etmesi gereklidir.

(Not: yazılar aşağıdaki kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır;
– Demir A., (2009), Otomobilin Şehre Uydurulması Arakesitinde Otoparkçılık Kültürünün Tesisi ve Şehircilik, İSPARK
– A.Venüs ŞİMŞEK, Sürdürülebilir ulaşım politikaları çerçevesinde özel araç sahiplerinin toplu taşımaya yönlendirilmesinde park et devam et yöntemi; istanbul örneği, Yüksek lisans tezi
– Volkan İlker Özdemir, Park et ve devam et tesisleri ve harem otoparkı örneği, Yüksek lisans tezi
– Burgess, J., 2008, A Comparative Analysis Of The Park And Ride/Transit Oriented Development Tradeoff, Doktora Tezi)